home

wie is

links

contact

info

review

zoek

engels

Prachtige ‘De Parken’-wandeling combineren met gastvrij atelierbezoek!

Kunstenaar Annemarie Gorter heeft om haar Open Atelierdagen luister bij te zetten speciaal voor u een route door de vier prachtige stadsparken van Apeldoorn (‘Oranjepark’, ‘Wilhelminapark’, ‘Verzetstrijderspark’/‘Marialust’ en ‘Prinsenpark’)  uitgestippeld. Ze vindt het leuk om de mooie omgeving, de wetenswaardigheden en een stukje geschiedenis van ‘De Parken’ met u te delen. U hebt de link bij het atelierbezoek ontvangen; via de buttons op het kaartje en op de pagina’s kunt u naar ieder ander deel van de route switchen.

NB. Deze stadsparken liggen allemaal in de wijk ‘De Parken’, een rijksbeschermd stadsgezicht; een van de oudste en unieke villawijken in Nederland. 

Om te starten; klik op een van de buttons op de kaart A t/m G 


overzichtskaart stadsparkenroute Apeldoorn (4,1 km) 


Annemarie Gorter 

Kastanjelaan 23

Kastanjelaan 23 (1959) is een voorbeeld van de avant-gardistische bouwkunst die in het midden van de twintigste eeuw ontstond. 

De oorspronkelijke congiërge-woning (twee woonlagen) behoorde tot de toenmalige Kweekschool aan de Jhr. mr. G.W. Molleruslaan 42 die achter het woonhuis ligt. De woning is een vreemde eend in de bijt tussen de vele klassiek historische woningen van De Parken. Kastanjelaan 23 zou zowel onder de bouwstijl ‘structuralisme’ als het ‘minimalisme’ kunnen vallen.

(structuralisme: het laat de duidelijke structuur van het gebouw zien – twee stenen muren met een glazen voor- en achtergevel

minimalisme: het oorspronkelijke huis is slechts een kubus. De kubus en de rechthoek komen voortdurend in het huis en de gevels terug.)

In 2002 is de oorspronkelijke woning uitgebreid (ontworpen door Annemarie Gorter, getekend door architectenbureau Aad Wiitenveen) met de laagbouw die grotendeels op het oorspronkelijke pad naar de fietsenstalling van de voormalige Kweekschool staat.


Kastanjelaan 10

Het Gymnasium is gelegen aan de Kastanjelaan op de hoek met de Alexanderlaan en ligt precies in de as van de weg. Het pand is in 1913 gebouwd naar een ontwerp uit 1912 van de Apeldoornse gemeente-architect Gerrit de Zeeuw (1861-1938). Het gebouw heeft kenmerken van de Nieuw-Historiserende stijl met invloeden van de Um-1800 stijl en versoberd Classicisme, zoals de symmetrie en de herkenbare blokkenstructuur in de gevel. De hoofdingang zit meestal in het midden en het dak is vaak imposant, met dakerkers, koepels of torens. Ook zie je wel guirlandes, pilasters en frontons, ontleend aan het classicisme. Naast het gebouw bevindt zich de voormalige conciërgewoning Kastanjelaan 8 en áchter het gebouw de later gebouwde gymnastiekzaal. 


De gymzaal (1925 – 1930) is een van de weinige gebouwen in Apeldoorn die gebouwd is in de expressionistische bouwstijl. In Nederland wordt deze stijl vertegenwoordigd door de ‘Amsterdamse School’ (1910 – 1940). De architect van de gymzaal is onbekend. Kenmerkend voor de Amsterdamse School zijn: het (ook versierend) gebruik van baksteen en gebeeldhouwd natuursteen en decoratief glaswerk. Door de speelse indelingen, onderbrekingen en versieringen ogen gevels en dakpartijen zelden massief; ze behouden de menselijke maat. Het expressionisme is een reactie op het ‘rationalisme’ (recht, strak en functioneel bouwen).


Kastanjelaan 8 

Het vrijstaande huis op nummer 8 is de conciergewoning die oorspronkelijk bij het Gymnasium (links van het huis) hoorde. Het is net als, en gelijktijdig met, het Gymnasium – ook door Gerrit de Zeeuw (1861-1938) ontworpen (voor de bouwstijl – zie Gymnasium). De meest in het oog springende gelijkenis met de vormgeving van het Gymnasium is wel de vakverdeling van de ramen. Oorspronkelijk zaten er luiken op de benedenverdieping aan de straatkant. 


vervolg route

Ga naar rechts.


Burgemeester Tutein Noltheniuslaan 14, ‘De Zeeuwshe Knoop’ 

De Zeeuwse beeldhouwer Pieter Puype gaf in 1909 aan de architectChrisWegerif (1859-1920 (oom van A.H. Wegerif) de opdracht om een villa atelierhuis voor hem te ontwerpen. Weliswaar was dit huis het eerste ontwerp dat Chris Wegerif in Apeldoorn realiseerde, maar onervaren was hij zeker niet, want hij had (samen met zijn broer Gerrit) al de Grote Kerk aan de Loolaan en de Mariakerk aan de Stationsstraat gebouwd (beide in Apeldoorn). Het ontwerp is een totaalconcept: interieur en exterieur zijn samen ontworpen en vullen elkaar aan. Wegerif staat in de traditie van de Nieuwe Kunst, waaronder ook bijvoorbeeld de ‘Arts and Crafts’ beweging valt. De belangrijkste gedachten zijn: toegepaste kunst (bijvoorbeeld een affiche) is ook kunst (een schilderij), én als verschillende disciplines (bijvoorbeeld architect en beeldhouwer) samenwerken kom je samen tot een kwalitatief hoogwaardiger eindresultaat. De opdrachtgever/beeldhouwer heeft zelf verschillende versieringen gemaakt; zoals bijvoorbeeld de Zeeuwse knoop (zilveren knopen op het pak waren een levensverzekering voor de (Zeeuwse) visser om de begrafenis te kunnen betalen als ze verdronken op zee en is dus een bekend Zeeuws motief) in de topgevel en andere versieringen uit de Zeeuwse streekdracht. Ook zien we het portret van Puype op zijn nieuwe atelier dat in 1913, vanzelfsprekend geheel in stijl, werd bijgebouwd.


Burgemeester Tutein Noltheniuslaan 7

In 1915 ontwierp en bouwde (oorspronkelijk timmerman) Willem ten Tuynte deze met riet bedekte villa. De serre dateert uit 1920. Ik meen te weten dat er in de bouwstijl invloeden zichtbaar zijn uit uit de Nederlands-Indische bouwstijl, maar ik heb het niet meer kunnen vinden. Graag zou ik aanvullende informatie krijgen…


vervolg route

Ga naar R.


Regentesselaan

Koningin Emma was acht jaar koningin-regentes der Nederlanden omdat de troonopvolgster koningin Wilhelmina nog maar tien jaar was toen zij haar vader verloor. Ter ere en uit waardering voor Emma’s regentschap heeft Apeldoorn in 1898 de Middellaan omgedoopt tot Regentesselaan. Emma’s volle naam was: Adelheid Emma Wilhelmina Theresia (1858-1934), prinses van Oranje-Nassau, prinses van Waldeck-Pyrmont. Ze was de tweede echtgenote van koning Willem III en koningin-regentes der Nederlanden van 1890 tot 1898. 


Regentesselaan 12 – 'Op den Paschviever' 

'Op den Paschviever' (een vijver op het oorspronkelijke landgoed de Pasch) is een woonhuis met atelier (1914) dat door architect A.H. (Henk) Wegerif (1888-1963, neef van Chris Wegerif – architect van de Zeeuwsche Knoop) werd ontworpen en gebouwd voor zijn zus, de fotografe Agathe Kruize-Wegerif. Henk Wegerif heeft er zelf even gewoond toen hij zijn eigen woonhuis, Regentesselaan 11, in 1924 had verkocht. Het atelier, de grote glaspartij – zichtbaar in de linkergevel is wel het meest opvallende deel van het huis, evenals de enorm hoge schoorsteen. Het atelier is tegenwoordig in gebruik als woonruimte. Ook in dit huis is Wegerifs typerende stijl die we rekenen tot de Nieuwe Kunst (zie Burg. Tutein Noltheniuslaan 14) goed zichtbaar: traditionele elementen worden vermengd met zakelijke, en soms expressionistische elementen.


Regentesselaan 14 – Regentessekerk

De oude Regentessekerk (1883) werd te klein en is daarom vervangen door de huidige Regentessekerk (1931). Deze werd gebouwd door architect Klosters in opdracht van de Nederlandse Protestantenbond. De kerk rekenen we (architectonisch gezien) onder de zakelijke stijl, met expressionistische invloeden. In de zijgevels van de portaaluitbouw is zowel de eerste steen uit 1883 als de steen uit 1931 ingemetseld. 

Opvallend aan de kerk zijn de symmetrie van de voorgevel met de naar voren springende hal en de in de zijgevel uitspringende traveeën die allen prachtige glas-in-lood ramen (Art Deco) omvatten. Al zijn die vanzelfsprekend het best van binnenuit te bekijken.


vervolg route

Loop terug.


Regentesselaan 11 – ‘De Pasch’

‘De Pasch’ is in 1912 gebouwd door Ahazuerus Hendrikus(Henk)Wegerif (1888-1963).

Met moeite kunnen we de eerste steen lezen: ‘Willem van Wageninge legde den eersten steen op de 12e van de lentemaand (maart) 1911. (Van Wageninge was de schoonvader van Henk Wegerif)’.

Oorspronkelijk stond op deze plek één van de eerste villa’s aan het Oranjepark (‘Villa Schoonoord’) die in 1877 gebouwd werd in opdracht van en voor H.C. van der Houven van Oordt, de initiatiefnemer van villawijk ‘De Parken’. In 1879 verkocht hij de villa al weer aan de gepensioneerde Assistent Resident F.W.H. van Straaten. Het was nog een periode in gebruik als pension ‘Simpang’ van mej. M. de Haan. In 1912 kocht de architect A.H. Wegerif (die tussen 1911 en 1925 een architectenbureau in Apeldoorn had) de villa, om hem te slopen. Hij bouwde daar ook de woning nummer 9. Nummer 11 ontwierp hij volgens de ideeën van de Nieuwe Kunst (zie Burg. Tutein Noltheniuslaan 14) voor hemzelf; een imposante woning met kantoor. Het imposante ontstaat door de statige zuilen met het balkon erop, door de ronde boog (een halve cirkel) erboven en door de symmetrische indeling. Het imponerende effect wordt ook nog eens versterkt doordat hij het terrein heeft opgehoogd. Het architectenbureau van Wegerif zat in de lage vleugel aan de Van der Houven van Oordtlaan. Het balkon wordt gedragen door onderaan ronde houten kolommen die overgaan in vierkante zuilen en die rondom en in het gebouw steeds terug komen. Ook een typisch detail zijn de stoelen op het terras (ook deze bevatten de ronde zuil die vierkant wordt) die door Wegerif ontworpen zijn. Op zijn achttiende heeft Henk Wegerif stageperiode doorgebracht bij een Amerikaanse architect die ook verschillende landhuizen in voorsteden van New York heeft ontworpen. Deze villa zou in zo’n buitenwijk niet misstaan (al zou die wel klein en bescheiden zijn voor Amerikaanse begrippen).

In 1930 is het pand verkocht aan de Vereniging voor diaconessenarbeid en het werd gebruikt door het Oranje-groene kruis (een vereniging die zich richtte op het geven van voorlichting op het terrein van volksgezondheid, de bevordering van hygiëne, het voorkomen en bestrijden van besmettelijke ziektes, infecties en epidemieën; het verzorgen en verplegen van zieken thuis en het uitlenen van verpleegartikelen en hulpmiddelen.) In 1953 maakte men daar een stalling voor 50! kinderwagens.


Regentesselaan 8

In 1911 verkocht caféhouder Willem Vloon één van zijn in 1908 verworven percelen aan de gemeente. Het was op basis van particulier initiatief dat architect A.H. (Henk) Wegerif een ontwerp mocht maken voor een ‘Leesmuseum’ (openbare bibliotheek). Het was de plek waar het oude landhuis ‘De Pasch’ heeft gestaan; dat was onderdeel van landgoed ‘De Pasch’, wat in 1874 geveild werd en aan de basis van de villawijk ‘De Parken’ heeft gelegen.

Wethouder J. Esmeijer, voorzitter van het oprichtingscomité, was van mening dat de behoefte aan geestelijke ontwikkeling steeds groter werd en dat door samenwerking veel bereikt kon worden. Al spoedig hadden er 300 leden zich aangemeld om samen het Leesmuseum op te richten. De Vereeniging ‘Openbare Leeszaal en Bibliotheek’ te Apeldoorn werd in het leven geroepen (1911). In de Apeldoornsche Courant van 3 januari 1912 staat een uitgebreid verslag van de opening van de Openbare Leeszaal en Bibliotheek, waar men kon lezen, studeren, vergaderen en vanaf 1 april 1913 kon men ook lenen. Daarmee had Apeldoorn één van de eerste moderne openbare bibliotheken in Nederland, waarvoor bij de oprichting zelfs een nieuw gebouw was ontworpen.

Aan het huidige ‘Inspiratiehuis’ is goed te zien dat dit gebouw een opmaat is voor Wegerifs eigen huis, Regentesselaan 11; de vormgeving en ideeën worden in nr. 11 nog verder uitgewerkt en vervolmaakt.


Stationsstraat 168 – ‘Het Oude Kantongerecht’

Het kantongerecht (geïnstalleerd (1811) in de Franse tijd) was in Nederland (1838 tot 2002) de kleinste rechtbank met meestal maar één rechter (de kantonrechter), en het was daarmee het onderste niveau in de rechtspraak. 

Het kantongerecht (1880), statig door zijn symmetrie, lag oorspronkelijk helemaal vrij waardoor het prominent aanwezig was. Het is ontworpen door de internationaal bekende architect Johan Frederik Metzelaar (1818 - 1897) die ook de koepelgevangenissen in Arnhem en Breda heeft ontworpen. Het pand bevat elementen van de neorenaissance en het eclectisme (een stijl die verschillende kenmerken uit vorige bouwstijlen samenvoegt) en het was oorspronkelijk in baksteen uitgevoerd. In 1915 werd het pand uitgebreid en gepleisterd.


vervolg route

Steek over naar het marktplein.


Markt 1 – Stadhuis Apeldoorn

Het stadhuis is door de architect prof. ir. Hans Ruijssenaars ontworpen (1987). De plek is gekozen omdat het een mooie centrale plek in de stad is, waardoor een laagdrempelig gebruik moet worden uitgelokt. Door dit ontwerp wordt het Markplein als het ware door een muur omsloten zodat een gevoel van geborgenheid kan ontstaan. Bovendien gaat deze plek een dialoog aan met het bestaande Raadhuis, Raadhuisplein 8, waardoor er een relatie met de geschiedenis wordt gelegd. 

Het stadhuis heeft een 130 meter lange gevel aan het Marktplein. Aan de Deventerstraat staat in het verlengde van deze gevel een 20 meter hoge toren. Onder het Stadhuis is een parkeergarage. Bij binnenkomst kom je meteen in de Burgerzaal die door het gefilterde daglicht, dat door het 20 meter hoge glazen dak valt, uitnodigend oogt. Alle verdiepingen zijn georganiseerd rondom deze centrale ruimte. In de Burgerzaal kunnen tentoonstellingen, muziekuitvoeringen, manifestaties en dergelijke plaatsvinden. Er is zelfs een cafe; alles met de bedoeling dat de burger zich hier welkom voelt.


Raadhuisplein 8 – Het oude Raadhuis 

Tot 1842 vergaderde de gemeenteraad in een zaaltje van het ‘Rode Hert’ aan de Dorpstraat. Toen dat te klein werd moest er een gemeentehuis komen. Men schreef een ontwerpwedstrijd uit waar weinig animo voor bleek te zijn. Er was een anonieme inzender ‘Minerva’ die de wedstrijd won. Minerva bleek de gemeente-opzichter Albert Liese te zijn. Hij kreeg het beloofde prijzengeld niet uitgekeerd, want men vond dat hij als gemeenteambtenaar genoeg geld verdiende! Op 9 februari 1843 kon het Raadhuis in gebruik worden genomen. 

Het gebouw kunnen we indelen bij het (wel versoberd; weinig decoratie zoals guirlandes, e.d.) Neo Classicistisme. Een eenvoudige hoofdvorm, en goede verhoudingen. Een symmetrische voorgevel en indeling, pilasters, een driehoekig fronton boven de vensters en een middenrisaliet, oftewel een voorgevel die iets uitsteekt. Vaak zien we bij deze stijl sobere, maar opvallende gevelstenen rond de ramen en op de hoeken van de gebouwen. 

Door o.a. de ontwikkeling van De Parken groeide Apeldoorn en werd het Raadhuis te klein. Gemeente-architect Gerrit de Zeeuw bouwde in 1898 in opdracht van burgemeester H.P.J. Tutein Nolthenius in 1898 een extra verdieping op het Raadhuis.

Op 19 mei 1943 ging de verdieping geheel in vlammen op. Was het een verzetsactie om het bevolkingsregister uit handen van de Duitsers te houden of was het een ongeluk? Dat blijft nog steeds een mysterie. Pas in 1977 werd de boven- en zolderetage gerestaureerd. 

Het raadhuis is nu nog altijd in gebruik als raads- en trouwzaal. 


vervolg: klik op A

Als u bij ‘A’ begonnen bent dan hebt u nu de hele route gelopen. Het wordt gewaardeerd als u laat weten wat u ervan vond! Ziet u een fout of hebt u een betere foto die gebruikt mag worden; graag!

E
G
B
A
F
D
C
A
G

Een Gorter kleurt je dag!

info@annemariegorter.nl |  055  576 76 27 

Kastanjelaan 23  |  7316 BM Apeldoorn      AMG | © | 2022

Aan informatie op deze site kunnen geen rechten worden verleend. 

Niets van deze site mag worden gebruikt, verveelvoudigd of gereproduceerd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de ontwerper.